Grieks in de kijker

“Griek zijn” is vandaag niet zo evident. Ouders, vrienden, kennissen durven je wel eens meewarig aanstaren, wanneer je aangeeft dat je op school oud-Grieks studeert. “Latijn? OK, maar Grieks?” Je behoort bovendien tot een minderheid die steeds verder afkalft en op dit ogenblik ternauwernood 4% van de volledige schoolpopulatie uitmaakt. “Je moet wel gek zijn!”

De voorbije weken hebben tal van bekende Vlamingen een vurig pleidooi gehouden voor het behoud van het vak Grieks in het middelbaar onderwijs. Onze school sluit zich hier volmondig bij aan. We voelen ons in deze houding volop gesteund door de vele enthousiaste mailtjes van oud-leerlingen die hierin bevestigen hoezeer hun vorming door dit vak is bepaald!

Onderwijs heeft als voornaamste doel jongeren te emanciperen. Men moet de leerling niet in zijn leefwereld laten, maar hem juist in contact brengen met alles wat hem overstijgt: de tradities, de codes, de beproefde technieken, de meesterwerken. Dat is echte emancipatie. En hiertoe kan ook de studie van het Grieks een niet te onderschatten bijdrage leveren.

Als er een reden is om vandaag nog Plato of Sophocles te lezen, is het dat we op die manier een noodzakelijke discussie onderhouden met onze intellectuele voorvaderen. Neem Homerus. Wat we in de Iliasen de Odysseevoorgeschoteld krijgen, is meer dan een oud verhaal over strijd en bedrog. Wanneer we die boeken lezen, zijn we getuige van de geboorte van de westerse literatuur.

Het is daarvoor natuurlijk niet nodig dat we allemaal Grieks studeren. Maar we hebben wel een aantal mensen nodig die de originele teksten nog kunnen lezen, en het besef bij de anderen dat ze een beroep moeten doen op de kennis van deze mensen. Door onze afnemende kennis van de oudheid lijken we steeds het warm water te willen uitvinden. Neem nu zaken als voortplantingstechnologie of klonen. Fundamenteel gaan die over de vraag wat een mens is, en om die vraag te beantwoorden kunnen we bouwen op wat de denkers uit de oudheid daar al over dachten.

Homorechten zijn een mooi voorbeeld van iets dat door onze discussie met de antieken is ontstaan. Karl Marx schreef een doctoraatscriptie over de Griekse wijsgeer Epicurus en Freud haalde zijn ideeën over de menselijke psyche uit de toneelstukken van Sophocles. We móéten gewoon de klassieken bestuderen, anders snappen we niets van al wat daarna komt.

De zinvolheid van onderwijs in oude talen ligt in het bijbrengen van een habitus van traagheid en diepgang bij het lezen van moeilijke teksten, in het aanbieden van een literatuur en cultuur die ons tegelijk vreemd én vertrouwd zijn, die de Europese beschaving mee vorm hebben gegeven.

Dat is allemaal moeilijk meetbaar, en het nut niet echt aanwijsbaar, maar dat is nu net verfrissend in een klimaat waarin onderwijs steeds meer dienstbaar wordt gemaakt aan de noden van de markt. De les Grieks kan vandaag juist een kritische vrijplaats zijn, een weldadig ‘elders’ dat haaks staat op de waan van de dag en de terreur van ongerichte productie en blinde consumptie.